ગણેશ ચતુર્થીની કથા – ગણેશ જન્મ, પ્રથમ પૂજ્ય સ્થાન અને ચંદ્રના શાપની વાર્તા

ગણેશ ચતુર્થી ભગવાન શ્રી ગણેશના જન્મોત્સવ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ પવિત્ર તહેવાર ભાદરવા માસના શુક્લ પક્ષની ચતુર્થી તિથિએ આવે છે. આ દિવસે ભક્તો ઘરે અથવા પૂજા સ્થળે ગણપતિની સ્થાપના કરીને દૂર્વા, ફૂલ, મોદક અને અન્ય સાત્ત્વિક નૈવેદ્ય અર્પણ કરે છે.

ગણેશ ચતુર્થીની કથામાં માતા પાર્વતી દ્વારા ગણેશજીની રચના, ભગવાન શિવ સાથેનો પ્રસંગ, ગણેશજીને મળેલું પ્રથમ પૂજ્ય સ્થાન અને ચંદ્રદેવને મળેલા શાપની વાર્તા કહેવામાં આવે છે.

ગણેશ ચતુર્થીની કથા

એક વખત માતા પાર્વતી કૈલાસ પર્વત પર પોતાના નિવાસસ્થાને હતાં. સ્નાન કરવા પહેલાં તેમણે વિચાર્યું કે દ્વાર પર કોઈ વિશ્વાસુ વ્યક્તિ હોવી જોઈએ, જે તેમની પરવાનગી વિના કોઈને અંદર આવવા ન દે.

માતા પાર્વતીએ પોતાના શરીર પર લગાવેલા ઉબટનમાંથી એક સુંદર બાળકની આકૃતિ બનાવી. પોતાની દૈવી શક્તિથી તેમણે તેમાં પ્રાણ પૂર્યા અને તેને પોતાના પુત્ર તરીકે સ્વીકાર્યો. તેમણે તેનું નામ ગણેશ રાખ્યું.

સ્નાન માટે જતાં પહેલાં માતા પાર્વતીએ ગણેશને કહ્યું:

“હું પરવાનગી ન આપું ત્યાં સુધી કોઈને પણ અંદર આવવા ન દેજે.”

ગણેશે માતાની આજ્ઞા સ્વીકારી અને દ્વાર પર પહેરો આપવા લાગ્યા.

થોડા સમય પછી ભગવાન શિવ ત્યાં આવ્યા અને અંદર પ્રવેશવાનો પ્રયત્ન કર્યો. ગણેશે તેમને રોકી દીધા.

ભગવાન શિવે જણાવ્યું કે તેઓ માતા પાર્વતીના પતિ અને આ નિવાસસ્થાનના સ્વામી છે. પરંતુ ગણેશે તેમને પહેલાં જોયા ન હતા અને માતાની આજ્ઞા પાળવામાં અડગ રહ્યા.

ભગવાન શિવના ગણોએ પણ ગણેશને સમજાવવા અને દ્વાર પરથી હટાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પરંતુ ગણેશે કોઈને અંદર પ્રવેશવા દીધા નહીં.

આ રીતે ગંભીર સંઘર્ષ થયો. અંતે ક્રોધિત થયેલા ભગવાન શિવે ગણેશનું મસ્તક શરીરથી અલગ કરી દીધું.

માતા પાર્વતીનો ક્રોધ

માતા પાર્વતી બહાર આવ્યા ત્યારે તેમણે પોતાના પુત્રને નિર્જીવ સ્થિતિમાં જોયા. આ દૃશ્ય જોઈ તેઓ અત્યંત દુઃખી અને ક્રોધિત થયા.

તેમણે કહ્યું કે જો ગણેશને ફરી જીવિત કરવામાં નહીં આવે, તો તેઓ પોતાની દૈવી શક્તિથી સમગ્ર સૃષ્ટિમાં વિનાશ સર્જશે.

દેવતાઓએ પરિસ્થિતિની ગંભીરતા સમજી અને ભગવાન શિવને ગણેશને ફરી જીવન આપવા વિનંતી કરી.

ભગવાન શિવે પોતાના ગણોને આદેશ આપ્યો:

“ઉત્તર દિશામાં જાઓ અને સૌથી પહેલાં દેખાતા જીવનું મસ્તક લઈને આવો.”

ગણોને સૌથી પહેલાં એક હાથી દેખાયો. તેઓ તેનું મસ્તક લઈને ભગવાન શિવ પાસે પાછા આવ્યા.

ભગવાન શિવે હાથીનું મસ્તક ગણેશના શરીર સાથે જોડ્યું અને પોતાની દૈવી શક્તિથી તેમને ફરી જીવિત કર્યા.

પોતાના પુત્રને જીવિત જોઈ માતા પાર્વતીનો ક્રોધ શાંત થયો.

ગણેશજી પ્રથમ પૂજ્ય કેવી રીતે બન્યા?

માતા પાર્વતીને પ્રસન્ન કરવા અને ગણેશનું સન્માન સ્થાપિત કરવા ભગવાન શિવે તેમને વિશેષ આશીર્વાદ આપ્યા.

તેમણે જાહેર કર્યું કે:

• ગણેશ બધા ગણોના અધિપતિ બનશે.
• દરેક શુભ કાર્ય પહેલાં તેમની પૂજા કરવામાં આવશે.
• તેઓ ભક્તોને બુદ્ધિ અને વિવેક તરફ માર્ગદર્શન આપશે.
• તેઓ વિઘ્નોના સ્વામી અને વિઘ્નહર્તા તરીકે ઓળખાશે.

ત્યારથી ભગવાન ગણેશને ગણપતિ, ગણાધ્યક્ષ, વિઘ્નહર્તા અને પ્રથમ પૂજ્ય દેવ તરીકે પૂજવામાં આવે છે.

ગણેશ ચતુર્થી અને ચંદ્રદેવની કથા

ગણેશ ચતુર્થી સાથે જોડાયેલી બીજી લોકપ્રિય કથા ચંદ્રદેવ વિશે છે.

એક દિવસ ભગવાન ગણેશ ભક્તોએ અર્પણ કરેલા મોદક અને અન્ય પ્રસાદ સ્વીકારી પોતાના મૂષક વાહન પર જઈ રહ્યા હતા. રસ્તામાં મૂષકનું સંતુલન બગડ્યું અને ગણેશ નીચે પડી ગયા.

આ દૃશ્ય જોઈ ચંદ્રદેવ હસવા લાગ્યા. પોતાના સુંદર સ્વરૂપનો ગર્વ ધરાવતા ચંદ્રદેવે ગણેશજીના સ્વરૂપની મજાક કરી.

ચંદ્રદેવનું અહંકારભર્યું વર્તન જોઈ ભગવાન ગણેશ નારાજ થયા અને તેમને શાપ આપ્યો:

“આ દિવસે જે કોઈ તારું દર્શન કરશે, તેના પર ખોટો આરોપ લાગી શકે છે.”

ચંદ્રદેવને પોતાની ભૂલ સમજાઈ. તેમણે ભગવાન ગણેશ પાસે ક્ષમા માગી અને શાપ પાછો ખેંચવાની વિનંતી કરી.

ભગવાન ગણેશે શાપ સંપૂર્ણ રીતે દૂર કર્યો નહીં, પરંતુ તેની અસર મર્યાદિત કરી. ભાદરવા શુક્લ ચતુર્થીના દિવસે ચંદ્રદર્શન ટાળવાની પરંપરા આ કથા સાથે જોડાયેલી માનવામાં આવે છે.

કેટલીક પરંપરાઓ અનુસાર જો ભૂલથી ચંદ્રદર્શન થઈ જાય, તો ભગવાન ગણેશનું સ્મરણ કરવું અને શ્રીકૃષ્ણ તથા સ્યમંતક મણિની કથા સાંભળવી જોઈએ.

ગણેશ ચતુર્થીની કથામાંથી શું શીખવા મળે છે?

• કર્તવ્યનિષ્ઠા: ગણેશે માતાની આજ્ઞાનું પૂર્ણ નિષ્ઠાથી પાલન કર્યું.
• સંવાદનું મહત્ત્વ: શાંતિથી વાતચીત કરવાથી ગેરસમજ અને સંઘર્ષ ટાળી શકાય છે.
• અહંકારનો ત્યાગ: ચંદ્રદેવની કથા રૂપ અને પ્રતિષ્ઠાના ગર્વથી બચવાનો સંદેશ આપે છે.
• સુધારાની તક: ગંભીર મુશ્કેલી પછી પણ નવી શરૂઆત શક્ય છે.
• માતા-પિતાનો આદર: માતા પાર્વતી પ્રત્યે ગણેશની નಿಷ್ಠા આદર્શ માનવામાં આવે છે.
• વિચારપૂર્વક શરૂઆત: કોઈપણ કાર્ય પહેલાં આયોજન, વિવેક અને નમ્રતા જરૂરી છે.

ગણેશ ચતુર્થીની કથા ક્યારે વાંચવી?

ગણેશજીની સ્થાપના અને મુખ્ય પૂજા પૂર્ણ થયા પછી કથા વાંચી શકાય છે. સરળ પૂજા ક્રમ આ પ્રમાણે હોઈ શકે:

1. પૂજા સ્થળ સ્વચ્છ કરવું
2. ગણેશમૂર્તિ સ્થાપિત કરવી
3. સંકલ્પ અને આવાહન કરવું
4. ચંદન, અક્ષત, ફૂલ અને દૂર્વા અર્પણ કરવી
5. મોદક અથવા અન્ય નૈવેદ્ય ધરાવવું
6. ગણેશ ચતુર્થીની કથા વાંચવી
7. ગણેશ મંત્રનો જપ કરવો
8. આરતી કરીને પ્રસાદ વહેંચવો

પરિવારના બધા સભ્યો સાથે મળીને કથા સાંભળે, તો બાળકોને તહેવારનું મહત્ત્વ અને તેમાં રહેલા સંસ્કાર સમજવામાં સરળતા રહે છે.

ગણેશ ચતુર્થીના મુખ્ય મંત્ર

ગણેશ મૂળ મંત્ર

ૐ ગં ગણપતયે નમઃ।

વક્રતુણ્ડ મહાકાય મંત્ર

વક્રતુણ્ડ મહાકાય સૂર્યકોટિ સમપ્રભ।
નિર્વિઘ્નં કુરુ મે દેવ સર્વકાર્યેષુ સર્વદા॥

ગણેશ ગાયત્રી મંત્ર

ૐ એકદંતાય વિદ્મહે વક્રતુણ્ડાય ધીમહિ।
તન્નો દંતિઃ પ્રચોદયાત્॥

ગણેશ ચતુર્થીએ કયો નૈવેદ્ય ધરાવવો?

મોદક ભગવાન ગણેશનો વિશેષ પ્રિય નૈવેદ્ય માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત નીચેના પદાર્થો અર્પણ કરી શકાય:

• મોદક
• લાડુ
• ખીર
• પૂરણપોળી
• તાજાં ફળ
• ગોળ અને કોપરું
• સૂકા મેવા
• ઘરનું તાજું સાત્ત્વિક ભોજન

નૈવેદ્ય સ્વચ્છ, તાજું અને શ્રદ્ધાથી તૈયાર કરેલું હોવું જોઈએ.

ગણેશ ચતુર્થીની કથા ટૂંકમાં

માતા પાર્વતીએ ગણેશની રચના કરીને તેમને દ્વારની રક્ષા કરવાની આજ્ઞા આપી. ગણેશે ભગવાન શિવને પણ અંદર પ્રવેશવા દીધા નહીં. સંઘર્ષમાં તેમનું મસ્તક શરીરથી અલગ થયું. પછી હાથીનું મસ્તક જોડીને તેમને ફરી જીવિત કરવામાં આવ્યા. ભગવાન શિવે તેમને બધા ગણોના સ્વામી અને દરેક શુભ કાર્યમાં પ્રથમ પૂજ્ય દેવ બનવાનો આશીર્વાદ આપ્યો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

1. ગણેશ ચતુર્થી ક્યારે ઉજવાય છે?

ભાદરવા શુક્લ ચતુર્થીએ.

2. ગણેશજીની રચના કોણે કરી?

માતા પાર્વતીએ.

3. ગણેશજીને હાથીનું મસ્તક શા માટે અપાયું?

તેમને ફરી જીવિત કરવા માટે.

4. ગણેશજી પ્રથમ પૂજ્ય કેમ છે?

ભગવાન શિવે તેમને આ આશીર્વાદ આપ્યો હતો.

5. ગણેશ ચતુર્થીએ ચંદ્રદર્શન કેમ ટાળવામાં આવે છે?

ચંદ્રદેવને મળેલા શાપની કથા કારણે.

6. કથા ક્યારે વાંચવી?

પૂજા અને નૈવેદ્ય પછી.

7. ગણેશજીનો પ્રિય નૈવેદ્ય કયો છે?

મોદક.

8. શું ઘરે કથા વાંચી શકાય?

હા, કોઈપણ વ્યક્તિ શ્રદ્ધાથી વાંચી શકે છે.

નિષ્કર્ષ

ગણેશ ચતુર્થીની કથા માત્ર ભગવાન ગણેશના જન્મ વિશે નથી. તે કર્તવ્ય, માતા-પિતાનો આદર, નમ્રતા, યોગ્ય સંવાદ અને અહંકારના ત્યાગનો સંદેશ આપે છે.

દરેક શુભ કાર્ય પહેલાં ભગવાન ગણેશની પૂજા કરવાનો ભાવ એ છે કે આપણે દરેક નવી શરૂઆત સમજદારી, યોગ્ય આયોજન અને નમ્રતા સાથે કરીએ. પૂજા અને ઉત્સવની સાથે કથામાં રહેલા જીવનમૂલ્યોને અપનાવવાથી તહેવાર વધુ અર્થપૂર્ણ બને છે.

હે ભગવાન ગણેશ, અમને યોગ્ય નિર્ણય લેવાની બુદ્ધિ, કર્તવ્ય નિભાવવાની હિંમત અને સફળતામાં નમ્ર રહેવાની પ્રેરણા આપો.

ગણપતિ બાપ્પા મોરયા! મંગલમૂર્તિ મોરયા!

ગણેશ ચોથ કથા ગુજરાતી પીડીએફ ડાઉનલોડ