श्री सिद्धिविनायक स्तोत्रम् हे भगवान गणेशांच्या विघ्नहर्ता, मंगलकर्ता आणि बुद्धिदाता स्वरूपाची स्तुती करणारे आठ श्लोकांचे भक्तिपूर्ण स्तोत्र आहे.
या पृष्ठावर सिद्धिविनायक स्तोत्राचा संपूर्ण संस्कृत पाठ, प्रत्येक श्लोकाचा स्पष्ट मराठी अर्थ, पठणाची सामान्य पद्धत आणि त्यासंबंधी महत्त्वाची माहिती दिली आहे.
सिद्धिविनायक स्तोत्र म्हणजे काय?
सिद्धिविनायक हे भगवान गणेशांचे कार्यसिद्धी, शुभारंभ आणि विघ्ननिवारणाशी संबंधित प्रसिद्ध नाव आहे. या स्तोत्रातील प्रत्येक श्लोकात गणेशांच्या स्वरूपाचे, आयुधांचे, मंगलमय तेजाचे आणि भक्तांचे रक्षण करणाऱ्या गुणांचे वर्णन केले आहे.
प्रत्येक श्लोकाच्या शेवटी येणारी “विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम्” ही प्रार्थना भगवान सिद्धिविनायकांना आपल्या मार्गातील अडथळे दूर करण्याची विनंती करते.
पाठसंदर्भ: या प्रचलित पाठाच्या समाप्तीला “इति मौद्गलोक्तं विघ्ननिवारकं सिद्धिविनायकस्तोत्रं सम्पूर्णम्” असा उल्लेख आढळतो. विविध पुस्तके आणि परंपरांमध्ये काही शब्दांचे लहान पाठभेद असू शकतात.
श्री सिद्धिविनायक स्तोत्रम् संपूर्ण संस्कृत पाठ
॥ श्री गणेशाय नमः ॥
विघ्नेश विघ्नचयखण्डननामधेय श्रीशङ्करात्मज सुराधिपवन्द्यपाद ।
दुर्गामहाव्रतफलाखिलमङ्गलात्मन् विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ १॥
सत्पद्मरागमणिवर्णशरीरकान्तिः श्रीसिद्धिबुद्धिपरिचर्चितकुङ्कुमश्रीः ।
दक्षस्तने वलयितातिमनोज्ञशुण्डो विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ २॥
पाशाङ्कुशाब्जपरशूंश्च दधच्चतुर्भिर्दोर्भिश्च शोणकुसुमस्रगुमाङ्गजातः ।
सिन्दूरशोभितललाटविधुप्रकाशो विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ ३॥
कार्येषु विघ्नचयभीतविरञ्चिमुख्यैः सम्पूजितः सुरवरैरपि मोदकाद्यैः ।
सर्वेषु च प्रथममेव सुरेषु पूज्यो विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ ४॥
शीघ्राञ्चनस्खलनतुङ्गरवोर्ध्वकण्ठस्थूलोन्दुरुद्रवणहासितदेवसङ्घः ।
शूर्पश्रुतिश्च पृथुवर्तुलतुङ्गतुन्दो विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ ५॥
यज्ञोपवीतपदलंभितनागराजो मासादिपुण्यददृशीकृतऋक्षराजः ।
भक्ताभयप्रद दयालय विघ्नराज विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ ६॥
सद्रत्नसारततिराजितसत्किरीटः कौसुम्भचारुवसनद्वय ऊर्जितश्रीः ।
सर्वत्रमङ्गलकरस्मरणप्रतापो विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ ७॥
देवान्तकाद्यसुरभीतसुरार्तिहर्ता विज्ञानबोधेनवरेण तमोपहर्ता ।
आनन्दितत्रिभुवनेशु कुमारबन्धो विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥ ८॥
॥ इति मौद्गलोक्तं विघ्ननिवारकं सिद्धिविनायकस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
सिद्धिविनायक स्तोत्राचा मराठी अर्थ
श्लोक १
हे विघ्नेश्वरा, आपण विघ्नांचा समूह नष्ट करणारे, भगवान शंकरांचे पुत्र आणि देवतांनी वंदन केलेले आहात. हे मंगलमय सिद्धिविनायका, माझे विघ्न दूर करा.
श्लोक २
आपल्या शरीराची कांती पद्मराग मण्याप्रमाणे तेजस्वी आहे. सिद्धी आणि बुद्धीने पूजलेले, कुंकुमाने शोभणारे आणि सुंदर सोंड धारण करणारे प्रभो, माझे विघ्न दूर करा.
श्लोक ३
आपल्या चार हातांत पाश, अंकुश, कमळ आणि परशू आहेत. लाल पुष्पमाला आणि सिंदूराने शोभणारे आपले मस्तक चंद्राप्रमाणे प्रकाशमान आहे.
श्लोक ४
कार्यामध्ये विघ्न येऊ नयेत म्हणून ब्रह्मदेवांसह श्रेष्ठ देवताही मोदक इत्यादी अर्पण करून आपली पूजा करतात. सर्व देवांमध्ये आपण प्रथम पूज्य आहात.
श्लोक ५
या श्लोकात गणेशांच्या विशाल शरीराचे, उंच उदराचे, सुपासारख्या मोठ्या कानांचे आणि प्रभावशाली स्वरूपाचे वर्णन करून विघ्ननिवारणाची प्रार्थना केली आहे.
श्लोक ६
नागराजाला यज्ञोपवीताप्रमाणे धारण करणारे, भक्तांना अभय देणारे आणि दयेचे निवासस्थान असलेले विघ्नराज, माझ्या जीवनातील अडथळे दूर करा.
श्लोक ७
रत्नजडित मुकुट आणि सुंदर वस्त्रांनी शोभणारे सिद्धिविनायक आपल्या स्मरणमात्राने मंगलभाव जागृत करतात. हे प्रभो, माझे विघ्न दूर करा.
श्लोक ८
देवांचे दुःख दूर करणारे, ज्ञान आणि योग्य बोधाने अज्ञानरूपी अंधकार नष्ट करणारे आणि कार्तिकेयांचे बंधू असलेले सिद्धिविनायक, माझे विघ्न दूर करा.
सिद्धिविनायक स्तोत्र पठणाची सामान्य पद्धत
01
शांत जागा
स्वच्छ आणि शांत ठिकाणी बसून मन एकाग्र करा.
02
गणेश स्मरण
भगवान गणेशांचे ध्यान करून “ॐ गं गणपतये नमः” म्हणू शकता.
03
स्पष्ट पठण
स्तोत्र सावकाश, स्पष्ट उच्चाराने आणि अर्थाचे चिंतन करत वाचा.
04
समापन प्रार्थना
पठणानंतर बुद्धी, विवेक आणि सर्वांच्या मंगलासाठी प्रार्थना करा.
ही सामान्य भक्तिपूर्ण पद्धत आहे. कुटुंब, गुरु-परंपरा, संप्रदाय आणि प्रदेशानुसार पूजाविधीत फरक असू शकतो.
स्तोत्राचे पारंपरिक महत्त्व
गणेश उपासनेत कोणत्याही शुभ कार्यापूर्वी विघ्नहर्त्याचे स्मरण केले जाते. या स्तोत्रात बाह्य अडथळ्यांबरोबरच भय, संभ्रम आणि अज्ञान दूर करून बुद्धी व योग्य दिशा मिळावी अशी प्रार्थना आहे.
धार्मिक मान्यता सूचना: स्तोत्रपठणाशी संबंधित लाभ हे श्रद्धा आणि पारंपरिक धार्मिक मान्यतांवर आधारित आहेत. कोणत्याही पूजा किंवा स्तोत्रामुळे निश्चित आर्थिक, आरोग्यविषयक किंवा वैयक्तिक परिणामांची हमी देता येत नाही.
मराठीतील इतर लोकप्रिय गणेश स्तोत्रे
सिद्धिविनायक स्तोत्राबद्दल प्रश्न
सिद्धिविनायक स्तोत्र कधी म्हणावे?
हे स्तोत्र कोणत्याही दिवशी भक्तीने म्हणता येते. बुधवार, चतुर्थी किंवा नवीन कार्य सुरू करण्यापूर्वी गणेश स्मरण करण्याची परंपरा प्रचलित आहे.
स्तोत्र किती वेळा म्हणावे?
एकदा शांतपणे आणि अर्थ समजून पठण करणे पुरेसे आहे. वैयक्तिक संकल्पानुसार अधिक वेळा पठण केले जाऊ शकते.
पूजा केल्याशिवाय स्तोत्र म्हणता येते का?
होय. विस्तृत पूजा अनिवार्य नाही. स्वच्छ ठिकाणी बसून भगवान गणेशांचे स्मरण करत श्रद्धापूर्वक पठण करता येते.
वेगवेगळ्या पुस्तकांत शब्दभेद का दिसतात?
हस्तलिखित, मुद्रित आवृत्ती, प्रादेशिक उच्चार आणि पाठपरंपरेमुळे काही शब्द किंवा संधींमध्ये लहान फरक आढळू शकतात.
संपादकीय सूचना
या पृष्ठावरील मराठी अर्थ शब्दशः भाषांतर नसून श्लोकातील मुख्य प्रार्थना आणि भाव स्पष्ट करण्यासाठी दिलेला संक्षिप्त अर्थ आहे. पाठातील संभाव्य शब्दभेद तपासताना पारंपरिक आवृत्त्यांचा संदर्भ घ्यावा.
विघ्नं ममापहर सिद्धिविनायक त्वम् ॥
हे सिद्धिविनायका, आमच्या मार्गातील विघ्ने दूर करून बुद्धी आणि योग्य दिशा प्रदान करा.