श्री गणपतीची आरती – सुखकर्ता दुःखहर्ता संपूर्ण आरती

श्री गणपतीची आरती – सुखकर्ता दुःखहर्ता संपूर्ण आरती, अर्थ आणि आरती करण्याची पद्धत

श्री गणपतीची आरती म्हटली की प्रत्येक मराठी भाविकाच्या ओठांवर सर्वप्रथम “सुखकर्ता दुःखहर्ता” हे शब्द येतात. महाराष्ट्रातील घराघरांत, मंदिरांमध्ये आणि सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळांमध्ये ही आरती मोठ्या श्रद्धेने म्हटली जाते. गणेश चतुर्थी, संकष्टी चतुर्थी, अंगारकी चतुर्थी, बुधवारची पूजा, गृहप्रवेश किंवा कोणत्याही शुभ कार्याच्या वेळी श्री गणेशाची पूजा करून ही आरती केली जाते. आरतीमध्ये गणरायाच्या मंगलमय स्वरूपाचे वर्णन करत त्याच्याकडे संकटांपासून संरक्षण, मनोकामनांची पूर्ती आणि जीवनातील विघ्नांचे निवारण करण्याची प्रार्थना केली आहे.

Ganpati Aarti in Marathi Lyrics

श्री गणपतीची आरती मराठी

सुखकर्ता दुःखहर्ता

सुखकर्ता दुःखहर्ता वार्ता विघ्नाची।
नुरवी पुरवी प्रेम कृपा जयाची।
सर्वांगी सुंदर उटी शेंदुराची।
कंठी झळके माळ मुक्ताफळांची॥१॥

जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती।
दर्शनमात्रे मनःकामना पुरती॥धृ॥

रत्नखचित फरा तुज गौरीकुमरा।
चंदनाची उटी कुंकुमकेशरा।
हिरेजडित मुकुट शोभतो बरा।
रुणझुणती नूपुरे चरणी घागरिया॥२॥

जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती।
दर्शनमात्रे मनःकामना पुरती॥धृ॥

लंबोदर पीतांबर फणिवरबंधना।
सरळ सोंड वक्रतुंड त्रिनयना।
दास रामाचा वाट पाहे सदना।
संकटी पावावे निर्वाणी रक्षावे सुरवरवंदना॥३॥

जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती।
दर्शनमात्रे मनःकामना पुरती॥धृ॥

श्री गणपतीच्या आरतीचा सोपा मराठी अर्थ

पहिल्या कडव्याचा अर्थ

“सुखकर्ता दुःखहर्ता वार्ता विघ्नाची”

श्री गणेश भक्तांच्या जीवनात सुख निर्माण करणारा आणि त्यांची दुःखे दूर करणारा आहे. तो विघ्नहर्ता असल्यामुळे भक्तांच्या मार्गातील अडथळे आणि संकटे दूर करतो.

“नुरवी पुरवी प्रेम कृपा जयाची”

गणरायाची प्रेमळ कृपा भक्तांच्या इच्छा पूर्ण करते. त्याच्या आशीर्वादामुळे मनातील भीती, चिंता आणि नकारात्मकता कमी होऊन श्रद्धा दृढ होते.

“सर्वांगी सुंदर उटी शेंदुराची”

श्री गणेशाच्या संपूर्ण शरीरावर लाल किंवा केशरी शेंदूर लावलेला आहे. शेंदूर हे मंगलता, ऊर्जा आणि पवित्रतेचे प्रतीक मानले जाते.

“कंठी झळके माळ मुक्ताफळांची”

गणरायाच्या गळ्यात सुंदर मोत्यांची माळ झळकत आहे. या ओळीत श्री गणेशाच्या तेजस्वी आणि मनमोहक स्वरूपाचे वर्णन केले आहे.

धृवपदाचा अर्थ

“जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती”

हे मंगलमूर्ती श्री गणेशा, तुझा जयजयकार असो. तू भक्तांच्या जीवनात शुभता आणि आनंद निर्माण करणारा आहेस.

“दर्शनमात्रे मनःकामना पुरती”

श्रद्धेने श्री गणेशाचे दर्शन घेतल्याने भक्तांचे मन प्रसन्न होते. गणरायाच्या कृपेने आपल्या सात्त्विक इच्छा आणि मनोकामना पूर्ण व्हाव्यात, अशी या ओळीत प्रार्थना केली आहे.

दुसऱ्या कडव्याचा अर्थ

“रत्नखचित फरा तुज गौरीकुमरा”

हे माता गौरीच्या पुत्रा, तुझ्या कपाळावरील रत्नजडित अलंकार अत्यंत सुंदर आणि तेजस्वी दिसत आहे.

“चंदनाची उटी कुंकुमकेशरा”

श्री गणेशाच्या शरीरावर चंदन, कुंकू आणि केशराचा सुगंधी लेप लावलेला आहे. हा लेप पवित्रता आणि भक्तिभाव दर्शवतो.

“हिरेजडित मुकुट शोभतो बरा”

गणरायाच्या मस्तकावरील हिरेजडित मुकुट त्याच्या दिव्य स्वरूपाची शोभा अधिक वाढवत आहे.

“रुणझुणती नूपुरे चरणी घागरिया”

श्री गणेशाच्या चरणांतील नूपुर आणि घुंगरांचा मधुर रुणझुण आवाज होत आहे. या ओळीत गणरायाच्या सजीव, प्रसन्न आणि मंगल स्वरूपाचे वर्णन केले आहे.

तिसऱ्या कडव्याचा अर्थ

“लंबोदर पीतांबर फणिवरबंधना”

श्री गणेशाचे उदर विशाल आहे, त्याने पिवळे वस्त्र धारण केले आहे आणि त्याच्या कमरेभोवती नागाचा अलंकार आहे.

“सरळ सोंड वक्रतुंड त्रिनयना”

श्री गणेशाची सोंड आणि वक्रतुंड रूप त्याच्या विशिष्ट स्वरूपाचे प्रतीक आहे. “त्रिनयना” या शब्दातून त्याच्या व्यापक दृष्टीचे आणि दिव्य ज्ञानाचे वर्णन होते.

“दास रामाचा वाट पाहे सदना”

या ओळीत आरतीचे रचनाकार स्वतःला प्रभू रामाचे दास मानून श्री गणेशाच्या आगमनाची आणि कृपेची आतुरतेने वाट पाहत आहेत.

“संकटी पावावे निर्वाणी रक्षावे सुरवरवंदना”

हे देवतांकडूनही वंदन केले जाणारे श्री गणेशा, संकटाच्या काळात आमच्या मदतीला धावून ये आणि जीवनाच्या अंतिम क्षणापर्यंत आमचे संरक्षण कर, अशी प्रार्थना या ओळीत केली आहे.

श्री गणपतीची आरती कोणी लिहिली?

“सुखकर्ता दुःखहर्ता” ही प्रसिद्ध मराठी गणपती आरती समर्थ रामदास स्वामी यांनी रचल्याचे मानले जाते. ही आरती साध्या, भावपूर्ण आणि सहज समजणाऱ्या मराठी भाषेत लिहिलेली आहे. त्यामुळे लहान मुलांपासून ज्येष्ठांपर्यंत सर्वांना ती सहज म्हणता येते.

आरतीमध्ये श्री गणेशाचे नाव थेट प्रत्येक ओळीत घेतलेले नसले, तरी गौरीकुमार, लंबोदर, वक्रतुंड आणि मंगलमूर्ती यांसारख्या विशेषणांमधून श्री गणेशाच्या दिव्य स्वरूपाचे सुंदर वर्णन केले आहे.

श्री गणपतीची आरती कधी म्हणावी?

श्री गणपतीची आरती पुढील प्रसंगी म्हणता येते:

दररोज सकाळच्या किंवा संध्याकाळच्या पूजेनंतर
गणेश चतुर्थीच्या दिवशी
गणेशोत्सवात सकाळी आणि संध्याकाळी
संकष्टी आणि अंगारकी चतुर्थीच्या पूजेनंतर
बुधवारच्या गणेश पूजेनंतर
गृहप्रवेश, वास्तुपूजन किंवा नवीन व्यवसायाच्या शुभारंभाच्या वेळी
विवाह, मुंज आणि इतर मंगल कार्यांपूर्वी
अभ्यास, परीक्षा किंवा महत्त्वाचे काम सुरू करण्यापूर्वी
घरातील विशेष पूजा किंवा भजनाच्या वेळी

आरतीसाठी ठरावीक वेळच आवश्यक आहे असे नाही. भक्ताने स्वच्छता, श्रद्धा आणि शांत मन ठेवून केलेली आरती महत्त्वाची मानली जाते.

श्री गणपतीची आरती करण्याची सोपी पद्धत

1. पूजेची जागा स्वच्छ करा

आरती करण्यापूर्वी देवघर किंवा पूजा करण्याची जागा स्वच्छ करावी. शक्य असल्यास स्नान करून स्वच्छ कपडे परिधान करावेत.

2. श्री गणेशाचे ध्यान करा

श्री गणेशाच्या मूर्तीसमोर किंवा चित्रासमोर शांतपणे बसून काही क्षण गणरायाचे ध्यान करावे. मनातील चिंता बाजूला ठेवून पूजा सुरू करावी.

3. दिवा आणि धूप लावा

तुपाचा किंवा तेलाचा दिवा प्रज्वलित करावा. त्यानंतर धूप किंवा अगरबत्ती लावून वातावरण प्रसन्न करावे.

4. फुले आणि दुर्वा अर्पण करा

श्री गणेशाला लाल फुले, जास्वंद आणि दुर्वा विशेष प्रिय मानल्या जातात. उपलब्धतेनुसार फुले, दुर्वा, अक्षता आणि नैवेद्य अर्पण करावा.

5. नैवेद्य दाखवा

मोदक, लाडू, फळे किंवा घरात तयार केलेला सात्त्विक पदार्थ श्री गणेशाला अर्पण करावा.

6. आरती प्रज्वलित करा

कापूर किंवा तुपाच्या वातीने आरती प्रज्वलित करावी. दिवा सुरक्षित आरतीच्या ताटात ठेवावा.

7. आरती म्हणा

“सुखकर्ता दुःखहर्ता” ही आरती स्पष्ट शब्दांत, शांत लयीत आणि भक्तिभावाने म्हणावी. समूहात आरती करताना सर्वांनी एकाच लयीत आरती म्हणावी.

8. नमस्कार आणि प्रार्थना करा

आरती पूर्ण झाल्यानंतर श्री गणेशाला नमस्कार करावा. झालेल्या चुका क्षमा करण्याची आणि सर्वांच्या कल्याणाची प्रार्थना करावी.

9. प्रसाद वाटावा

आरतीनंतर घरातील सदस्यांना आणि उपस्थित भाविकांना प्रसाद वाटावा.

गणपतीच्या आरतीसाठी लागणारे साहित्य

आरती करण्यासाठी खूप मोठी तयारी आवश्यक नसते. उपलब्धतेनुसार पुढील साहित्य वापरता येते:

श्री गणेशाची मूर्ती किंवा चित्र
आरतीचे ताट
तुपाचा किंवा तेलाचा दिवा
कापूर
कापसाच्या वाती
माचिस किंवा दिवा पेटवण्याचे साधन
हळद आणि कुंकू
अक्षता
लाल फुले किंवा जास्वंद
दुर्वा
धूप किंवा अगरबत्ती
मोदक, लाडू, फळे किंवा इतर नैवेद्य
घंटा
स्वच्छ पाणी

उपलब्ध साहित्यापेक्षा मनातील श्रद्धा आणि भक्तिभाव अधिक महत्त्वाचा मानला जातो.

श्री गणपतीची आरती म्हणण्याचे आध्यात्मिक महत्त्व

श्री गणेशाला बुद्धी, विवेक, शुभारंभ आणि विघ्ननिवारणाची देवता मानले जाते. त्यामुळे कोणत्याही पूजेच्या किंवा मंगल कार्याच्या सुरुवातीला त्याचे स्मरण केले जाते.

श्रद्धेने आरती म्हटल्याने मन एका सकारात्मक आणि भक्तिमय भावनेवर केंद्रित होते. दिव्याचा प्रकाश ज्ञान आणि आशेचे प्रतीक मानला जातो, तर आरतीच्या वेळी होणारा घंटानाद आणि सामूहिक गायन वातावरण प्रसन्न बनवते.

आरती ही केवळ मनोकामना मागण्याची क्रिया नसून कृतज्ञता व्यक्त करण्याचीही पद्धत आहे. आपल्या जीवनातील सुख, ज्ञान, संधी आणि संरक्षणासाठी श्री गणेशाचे आभार मानण्याचा भाव आरतीमधून व्यक्त केला जातो.

श्री गणपतीची आरती म्हणण्याचे लाभ

धार्मिक श्रद्धेनुसार नियमित गणपतीची आरती केल्याने पुढील आध्यात्मिक आणि मानसिक लाभ अनुभवता येऊ शकतात:

मन शांत आणि प्रसन्न होण्यास मदत होते.
श्री गणेशावरील श्रद्धा दृढ होते.
घरात भक्तिमय आणि सकारात्मक वातावरण निर्माण होते.
काम सुरू करण्यापूर्वी आत्मविश्वास वाढण्यास मदत होते.
कुटुंबातील सदस्यांना एकत्र पूजा करण्याची संधी मिळते.
मुलांना मराठी भक्तिपरंपरा आणि संस्कारांची ओळख होते.
मनातील भीती, चिंता आणि अस्थिरता कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
जीवनातील अडचणींना संयमाने सामोरे जाण्याची प्रेरणा मिळते.
कृतज्ञता आणि नम्रतेची भावना वाढते.

हे लाभ श्रद्धा आणि आध्यात्मिक मान्यतांवर आधारित आहेत. आरतीला कोणत्याही वैद्यकीय, आर्थिक किंवा व्यावसायिक समस्येवरील हमखास उपाय समजू नये.

आरतीतील महत्त्वाच्या शब्दांचा अर्थ

शब्द	सोपा अर्थ
सुखकर्ता	सुख निर्माण करणारा
दुःखहर्ता	दुःख दूर करणारा
विघ्न	अडथळा किंवा संकट
नुरवी	नाहीसे करतो
पुरवी	पूर्ण करतो
उटी	शरीराला लावलेला सुगंधी लेप
शेंदूर	गणपतीला अर्पण केला जाणारा लाल-केशरी पदार्थ
मुक्ताफळे	मोती
मंगलमूर्ती	शुभ आणि कल्याणकारी स्वरूप
फरा	कपाळावरील अलंकार किंवा शोभेची पट्टी
गौरीकुमार	माता गौरीचा पुत्र
नूपुरे	पायातील पैंजण किंवा अलंकार
लंबोदर	विशाल उदर असलेला
पीतांबर	पिवळे वस्त्र परिधान केलेला
वक्रतुंड	वक्र सोंड असलेला
निर्वाणी	जीवनाच्या अंतिम क्षणी
सुरवरवंदना	श्रेष्ठ देवतांकडूनही वंदन केला जाणारा

 

आरतीनंतर कोणती प्रार्थना म्हणावी?

गणपतीची आरती पूर्ण झाल्यानंतर पुढील प्रार्थना म्हणता येते:

वक्रतुंड महाकाय सूर्यकोटि समप्रभ।
निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा॥

त्यानंतर “घालीन लोटांगण”, “मंत्रपुष्पांजली” किंवा आपल्या घरातील परंपरेनुसार इतर प्रार्थना म्हणता येतात.

शेवटी सर्वांनी एकत्र म्हणावे:

गणपती बाप्पा मोरया!
मंगलमूर्ती मोरया!

श्री गणपतीची आरती – वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

1. श्री गणपतीची सर्वात प्रसिद्ध मराठी आरती कोणती?

“सुखकर्ता दुःखहर्ता” ही श्री गणपतीची सर्वात प्रसिद्ध मराठी आरती आहे. महाराष्ट्रातील घराघरांत आणि गणेशोत्सवात ती नियमितपणे म्हटली जाते.

2. सुखकर्ता दुःखहर्ता आरती कोणी लिहिली?

“सुखकर्ता दुःखहर्ता” ही आरती समर्थ रामदास स्वामी यांनी रचल्याचे मानले जाते. आरतीच्या शेवटच्या कडव्यातील “दास रामाचा” या शब्दांमधून रचनाकाराचा प्रभू रामावरील भक्तिभाव व्यक्त होतो.

3. गणपतीची आरती सकाळी म्हणावी की संध्याकाळी?

गणपतीची आरती सकाळी किंवा संध्याकाळी दोन्ही वेळा म्हणता येते. गणेशोत्सवात अनेक घरांमध्ये आणि मंडळांमध्ये सकाळ-संध्याकाळ आरती करण्याची परंपरा आहे.

4. गणपतीची आरती किती वेळा म्हणावी?

आरती किती वेळा म्हणावी याचा कठोर नियम नाही. नित्य पूजेनंतर एकदा श्रद्धेने आरती म्हणणे पुरेसे आहे. विशेष पूजा किंवा धार्मिक कार्यक्रमात स्थानिक परंपरेनुसार आरती केली जाऊ शकते.

5. दिवा नसल्यास गणपतीची आरती म्हणता येते का?

होय. दिवा किंवा कापूर उपलब्ध नसल्यासही श्री गणेशाचे स्मरण करून आरती म्हणता येते. पूजा साहित्यासोबत मनातील श्रद्धा आणि प्रार्थनेचा भाव महत्त्वाचा आहे.

6. गणपतीच्या आरतीत “दुःखकर्ता” की “दुःखहर्ता” योग्य आहे?

योग्य शब्द “दुःखहर्ता” आहे. त्याचा अर्थ दुःख दूर करणारा असा होतो. “दुःखकर्ता” म्हटल्यास दुःख निर्माण करणारा असा चुकीचा अर्थ होतो.

7. गणपतीच्या आरतीनंतर काय म्हणावे?

गणपतीच्या आरतीनंतर “वक्रतुंड महाकाय”, “घालीन लोटांगण”, “मंत्रपुष्पांजली” आणि “गणपती बाप्पा मोरया” असा जयघोष करता येतो.

निष्कर्ष

“सुखकर्ता दुःखहर्ता” ही श्री गणपतीची आरती मराठी भक्तिपरंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे. या आरतीमध्ये गणरायाच्या सुंदर स्वरूपाचे वर्णन, त्याच्या मंगलमय कृपेचे स्तवन आणि संकटांच्या वेळी संरक्षण करण्याची प्रार्थना आहे. आरतीचे शब्द योग्य प्रकारे उच्चारून त्यांचा अर्थ समजून घेतल्यास आरतीचा भक्तिभाव अधिक गहिरा होतो.

दररोज किंवा विशेष प्रसंगी कुटुंबासोबत श्रद्धेने श्री गणपतीची आरती म्हणा आणि बुद्धी, विवेक, नम्रता व सकारात्मकतेसाठी गणरायाची प्रार्थना करा.

गणपती बाप्पा मोरया! मंगलमूर्ती मोरया!

मराठीमध्ये श्री गणेशाचे प्रमुख पाठ, स्तोत्रे, कथा आणि पूजा मार्गदर्शक

श्री गणेशाची उपासना, स्तोत्रे, आरती, व्रत कथा आणि पूजा पद्धती मराठी भाषेत वाचण्यासाठी खालील लेखांचा उपयोग करा.

गणेश चालीसा मराठीत –
श्री गणेश चालीसेचा संपूर्ण पाठ, प्रत्येक चौपाईचा सोपा मराठी अर्थ, पठण पद्धत आणि धार्मिक महत्त्व वाचा.

भगवान गणेशांची संपूर्ण माहिती –
भगवान गणेशांची जन्मकथा, कुटुंब, प्रमुख नावे, मंत्र, प्रतीके, मंदिरे आणि आध्यात्मिक महत्त्व जाणून घ्या.

गणपती अथर्वशीर्ष मराठीत –
श्री गणपती अथर्वशीर्षाचा संपूर्ण संस्कृत पाठ, मराठी अर्थ, पठण पद्धत आणि धार्मिक महत्त्व समजून घ्या.

श्री गणेश कवच मराठीत –
श्री गणेश कवचाचा संपूर्ण पाठ, सोपा मराठी अर्थ आणि श्रद्धापूर्वक पठण करण्याची पद्धत वाचा.

संकटनाशन गणेश स्तोत्र मराठीत –
नारद पुराणातील संकटनाशन गणेश स्तोत्राचा पाठ, द्वादश नावे, मराठी अर्थ आणि पठण विधी जाणून घ्या.

ऋण विमोचन गणेश स्तोत्र मराठीत –
ऋण विमोचन गणेश स्तोत्राचा संपूर्ण पाठ, मराठी अर्थ आणि त्यामागील आध्यात्मिक संदेश वाचा.

महागणेश पंचरत्न स्तोत्र मराठीत –
आदि शंकराचार्यांनी रचलेले महागणेश पंचरत्न स्तोत्र मराठी अर्थ आणि पठण पद्धतीसह वाचा.

गणेश द्वादश नाम स्तोत्र मराठीत –
श्री गणेशाची बारा पवित्र नावे, त्यांचे अर्थ आणि द्वादश नाम स्तोत्राचा संपूर्ण पाठ जाणून घ्या.

श्री गणेश वंदना मराठीत –
पूजा, अध्ययन किंवा कोणत्याही शुभ कार्याच्या प्रारंभी म्हणण्यासाठी श्री गणेश वंदनेचा पाठ वाचा.

श्री गणेश स्तुती मराठीत –
भगवान गणेशाच्या स्वरूप, बुद्धी आणि मंगलकारी गुणांचे वर्णन करणारी सुंदर गणेश स्तुती वाचा.

गणेश पूजन मंत्र मराठीत –
गणेश पूजेत म्हटले जाणारे ध्यान, आवाहन, अर्पण, नैवेद्य, आरती आणि क्षमाप्रार्थनेचे मंत्र वाचा.

सुखकर्ता दुःखहर्ता गणपती आरती –
महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध “सुखकर्ता दुःखहर्ता” गणपती आरतीचा संपूर्ण पाठ आणि सोपा अर्थ वाचा.

गणेश पूजा विधी मराठीत –
घरच्या घरी साधी आणि श्रद्धापूर्वक श्री गणेश पूजा करण्याची क्रमवार पद्धत जाणून घ्या.

गणेश पूजनासाठी आवश्यक साहित्य –
गणेश पूजेसाठी आवश्यक साहित्याची संपूर्ण यादी, प्रत्येक वस्तूचे महत्त्व आणि उपयोगी चेकलिस्ट पहा.

संकष्टी चतुर्थी व्रत कथा मराठीत –
संकष्टी चतुर्थीची संपूर्ण व्रत कथा, पूजा विधी, उपवासाचे नियम आणि चंद्रपूजन पद्धत वाचा.

बुधवार व्रत कथा मराठीत –
बुधवार व्रताची कथा, गणेश पूजा पद्धत, मंत्र, व्रताचे नियम आणि उद्यापन विधी जाणून घ्या.

गणेश चतुर्थीची कथा मराठीत –
गणेश चतुर्थीशी संबंधित पौराणिक कथा, चंद्रदर्शनाची कथा आणि त्यामागील धार्मिक संदेश वाचा.

भगवान गणेशांच्या जन्माची कथा –
माता पार्वतींनी गणेशाची निर्मिती कशी केली आणि त्यांना गजानन स्वरूप कसे प्राप्त झाले याची कथा वाचा.

गणेश चतुर्थी 2026 मराठी –
गणेश चतुर्थी 2026 ची तारीख, पूजा मुहूर्त, स्थापना विधी, महत्त्व आणि महाराष्ट्रातील परंपरा जाणून घ्या.